Όταν η Ανθεκτικότητα παρερμηνεύεται στα απαιτητικά εργασιακά περιβάλλοντα.

Σε πολλά απαιτητικά εργασιακά περιβάλλοντα, η ανθεκτικότητα θεωρείται βασική επαγγελματική δεξιότητα. Τι συμβαίνει όμως όταν μετατρέπεται σε προϋπόθεση για τη διαχείριση της συνεχούς πίεσης;

Όταν η απόδοση δεν είναι αρκετή

Σε πολλά επαγγελματικά περιβάλλοντα, η πίεση δεν αφορά πλέον μόνο στην απόδοση. Αφορά στην αδιάλειπτη παρουσία, διαθεσιμότητα, ανταπόκριση, πλήρη αφοσίωση - άνευ όρων.

Με τον χρόνο, αυτή η συνθήκη κανονικοποιείται.

Όχι ως επίσημη υποχρέωση, αλλά ως ένας άτυπος κανόνας για το τι σημαίνει να είναι κάποιος «αφοσιωμένος» επαγγελματίας. Αυτό που ξεκινά ως διάθεση προσφοράς, σταδιακά μετατρέπεται σε συνεχή διαθεσιμότητα.

Και κάποια στιγμή, το ερώτημα αλλάζει από το «Αποδίδω καλά;» στο «Είμαι αρκετά διαθέσιμος/η;»

Η ανάδυση του «Ιδανικού Εργαζομένου»

Η οργανωσιακή έρευνα έχει περιγράψει εδώ και χρόνια την έννοια του ideal worker - του επαγγελματία που είναι πλήρως αφοσιωμένος στην εργασία, διαρκώς διαθέσιμος και σε θέση να θέτει τις επαγγελματικές απαιτήσεις πάνω από κάθε άλλη διάσταση της ζωής.

Με μια πρώτη ματιά, αυτό το πρότυπο φαίνεται να ενισχύει την απόδοση και τη δέσμευση. Στην πράξη, όμως, επηρεάζει βαθιά τον τρόπο με τον οποίο βιώνεται και αξιολογείται η εργασία.

➤ Η διαθεσιμότητα λειτουργεί ως δείκτης αξίας.

➤ Η συνεχής διαθεσιμότητα αρχίζει να μετρά περισσότερο από το ίδιο το αποτέλεσμα.

➤ Και τα προσωπικά όρια σταδιακά παραγκωνίζονται.

Σε τέτοια περιβάλλοντα, οι άνθρωποι δεν καλούνται απλώς να αποδίδουν - καλούνται να απορροφούν διαρκώς πίεση.

Πώς προσαρμόζονται οι άνθρωποι - και με ποιο κόστος

Μέσα σε αυτές τις συνθήκες, οι επαγγελματίες δεν αντιδρούν όλοι με τον ίδιο τρόπο.

Κάποιοι ευθυγραμμίζονται πλήρως με τις προσδοκίες, οργανώνοντας τη ζωή τους γύρω από την εργασία. Άλλοι δημιουργούν χώρο για τη ζωή εκτός εργασίας, αλλά τον κρατούν σε μεγάλο βαθμό αόρατο. Κάποιοι επιλέγουν να είναι ανοιχτοί όσον αφορά στα όριά τους, συχνά με κόστος.

Οι επιλογές αυτές βοηθούν τα άτομα να λειτουργούν μέσα στο σύστημα. Δεν μειώνουν ή εξαλείφουν, όμως, την ένταση που υπάρχει και την πίεση που δέχονται.

Διότι το ζήτημα δεν είναι ο τρόπος που προσαρμόζονται οι άνθρωποι, αλλά ο τρόπος που είναι σχεδιασμένο το σύστημα.

Όταν η Ανθεκτικότητα συγχέεται με την αντοχή

Η ανθεκτικότητα περιγράφεται συχνά ως μια βασική επαγγελματική δεξιότητα - η ικανότητα να προσαρμοζόμαστε, να ανακάμπτουμε και να συνεχίζουμε. Και έτσι είναι.

Όμως, σε περιβάλλοντα υψηλής έντασης, η ανοχή και η αντοχή ενός ατόμου βαφτίζονται "ανθεκτικότητα" και συχνά μετατρέπονται στη βασική προϋπόθεση για να παραμένει λειτουργικό - ανεξαρτήτως του ίδιου του συστήματος.

Όταν οι άνθρωποι καλούνται να απορροφούν διαρκώς πίεση, να προσαρμόζονται χωρίς επαρκή υποστήριξη και να διατηρούν την απόδοσή τους χωρίς ουσιαστικό χώρο και χρόνο ανάκαμψης, η ανθεκτικότητα παύει να λειτουργεί ως δύναμη ανάπτυξης.

Μετατρέπεται σε μηχανισμό επιβίωσης.

Σε έναν μηχανισμό που επιτρέπει στο σύστημα να συνεχίζει να λειτουργεί όπως είναι - ακόμη και όταν δυσλειτουργεί.

Το συσσωρευτικό κόστος

Οι επιπτώσεις αυτών των συνθηκών δεν εμφανίζονται άμεσα, αλλά συσσωρεύονται.

➤ Η καθαρότητα σκέψης μειώνεται.

➤ Η λήψη αποφάσεων απαιτεί περισσότερη προσπάθεια.

➤ Η ανάκαμψη γίνεται πιο σύντομη και λιγότερο αποτελεσματική.

➤ Τα αποθέματα ενέργειας δεν ανανεώνονται επαρκώς και σταδιακά εξαντλούνται.

Εξωτερικά, η απόδοση μπορεί να φαίνεται σταθερή. Εσωτερικά, όμως, το σύστημα αρχίζει να βασίζεται σε διαρκώς πιεσμένη δυναμικότητα. Γι’ αυτό και η επίδραση δεν γίνεται άμεσα αντιληπτή. Δεν υπάρχει, δηλαδή, ένα σαφές «σημείο κατάρρευσης», μόνο μια σταδιακή μετατόπιση στον τρόπο που βιώνεται η εργασία.

Από την ατομική ανθεκτικότητα στη συστημική κατανόηση

Οι συζητήσεις γύρω από την απόδοση και την ανθεκτικότητα εστιάζουν, συνήθως, στο άτομο ➜ πώς θα διαχειριστεί καλύτερα το άγχος, πώς θα παραμείνει παραγωγικό, πώς θα ενισχύσει την αντοχή του.

Σημαντικά ερωτήματα, αλλά δεν αρκούν.

Ένα πιο ουσιαστικό ερώτημα είναι αν το ίδιο το σύστημα απαιτεί ένα επίπεδο προσωπικής "ανθεκτικότητας" που πιθανότατα δεν είναι βιώσιμο στον χρόνο.

Διότι, όταν οι ρόλοι δεν είναι σαφείς, οι προσδοκίες παραμένουν άτυπες και η διαθεσιμότητα αποτελεί κριτήριο αξίας, η πίεση που αναδύεται ενσωματώνεται στον τρόπο λειτουργίας του συστήματος.

Και σε τέτοιες συνθήκες, η ατομική ανθεκτικότητα δεν μπορεί να αντισταθμίσει μια δομική συστημική ασυμμετρία.

Αναθεωρώντας την απόδοση και τη βιωσιμότητα

Η βιώσιμη απόδοση συχνά παρουσιάζεται ως θέμα ισορροπίας, αλλά στην πραγματικότητα είναι θέμα σχεδιασμού.

Όταν τα συστήματα βασίζονται στην αδιάλειπτη διαθεσιμότητα, μπορεί να παράγουν βραχυπρόθεσμα αποτελέσματα, αλλά υπονομεύουν τη μακροπρόθεσμη αποτελεσματικότητα. Η μάθηση περιορίζεται, η ποιότητα των αποφάσεων μειώνεται και η δέσμευση φθίνει.

Αντίθετα, περιβάλλοντα που έχουν σχεδιαστεί με σαφήνεια και ρεαλιστικές προσδοκίες επιτρέπουν την απόδοση χωρίς υπερβολική πίεση. Οι άνθρωποι σκέφτονται πιο καθαρά, μαθαίνουν πιο ουσιαστικά και συνεισφέρουν με μεγαλύτερη συνέπεια στον χρόνο.

Πέρα από την κουλτούρα της διαρκούς διαθεσιμότητας

Η απαίτηση για συνεχή διαθεσιμότητα αναδύεται μέσα από συσσωρευμένες αντιλήψεις για το τι σημαίνει δέσμευση και πώς αξιολογείται η απόδοση.

Η αλλαγή ξεκινά από την επανεξέταση του τι πραγματικά ενισχύεται και επιβραβεύεται.

Όταν τα αποτελέσματα αναγνωρίζονται ως πιο σημαντικά από ό,τι η συνεχής διαθεσιμότητα, όταν τα όρια αναγνωρίζονται ως μέρος της αποτελεσματικής λειτουργίας και όταν η ανάκαμψη θεωρείται αναγκαία συνθήκη - όχι ένα είδος επιβράβευσης που παραχωρείται ενίοτε - τότε το σύστημα αρχίζει να μετασχηματίζεται.

Όχι μειώνοντας τις απαιτήσεις, αλλά καθιστώντας τες βιώσιμες.

Στο GROW Coaching Alliance, προσεγγίζουμε την ανάπτυξη ως μια συστημική διαδικασία. Υποστηρίζουμε ανθρώπους και οργανισμούς να κατανοήσουν πώς παράγεται η πίεση μέσα στο περιβάλλον τους και πώς μπορούν να επανασχεδιάσουν ρόλους, προσδοκίες και δομές με τρόπο που να υποστηρίζει τη βιώσιμη απόδοση στον χρόνο.

Γιατί η ανάπτυξη δεν μπορεί να στηρίζεται στην αέναη αύξηση της προσωπικής αντοχής.

#StartToGROW

Sources & influences

Οι απόψεις αυτές βασίζονται τόσο στη σχετική έρευνα όσο και στη δουλειά μου σε οργανισμούς με απαιτητικά εργασιακά περιβάλλοντα.

• Reid, E., & Ramarajan, L. (2016). Managing the High-Intensity Workplace. Harvard Business Review.

• Mazmanian, M., Orlikowski, W., & Yates, J. (2013). The Autonomy Paradox.

• Williams, J. C., Blair-Loy, M., & Berdahl, J. L. (2013). Cultural Schemas and the Ideal Worker Norm.

• Maslach, C., & Leiter, M. P. (2016). Understanding the Burnout Experience.

• Hartmann, S., & Heinemann, N. (2019). Resilience as a Contested Concept.

• Senge, P. (1990). The Fifth Discipline.